Uzależnienia behawioralne - Jak konkretne zachowanie może stać się naszym nałogiem?

Kiedy możemy mówić o nałogu behawioralnym?

W dużym skrócie uzależnienie behawioralne można przedstawić jako stan, w którym dana osoba doświadcza silnego i niemożliwego w zahamowaniu przymusu (psychicznego i/lub fizycznego) do wykonywania jakieś konkretnej czynności, mimo wiedzy o szkodach jakie wywołuje uporczywe jej powtarzanie. Głównym celem angażowania się w określone zachowania jest uzyskanie przyjemności lub zredukowanie wewnętrznego napięcia czy dyskomfortu wynikającego z chwilowego zaprzestania wykonywania danej aktywności. Według Griffiths’a (2005) diagnozę uzależnienia behawioralnego można postawić dopiero przy spełnieniu wszystkich poniższych kryteriów:

Zaabsorbowanie czynnością

Określone zachowanie uzyskuje priorytetowe znaczenie w naszym życiu.  W praktyce oznaczona to, że nawet jeśli dana osoba w chwili obecnej nie wykonuje danej aktywności, to i tak w pełni zaangażowana jest w myślenie o tym, kiedy i w jaki sposób będzie to robić. W chronicznej postaci przyczynia się to do rezygnacji np. ze snu, odżywiania, nauki, rekreacji czy kontaktów towarzyskich.

Modyfikacja nastroju

Podejmowanie przez nas konkretnego nałogowego zachowania jest stricte ukierunkowane na zmianę samopoczucia (uzyskanie przyjemności, zmniejszenie bólu, uspokojenie, ulgę, itp.). Jest to bezpośredni wskaźnik, który świadczy o tym, że korzystamy z dezadaptacyjnych sposobów radzenia sobie ze stresem.

Tolerancja

Odnosi się do wzrostu zapotrzebowania i ciągłej intensyfikacji danego działania - tak aby uzyskać pożądany przez nas efekt oraz zaspokojenie. Zmiana tolerancji w przypadku uzależnień behawioralnych wiąże się zazwyczaj z poświeceniem coraz większej ilości czasu na wykonywanie określonej czynności.

Symptomy odstawienia

Pojawiają się na skutek prób przerwania lub w sytuacji utrudnienia realizacji aktywności, od której jesteśmy uzależnieni. Objawiają się nieprzyjemnymi stanami emocjonalnymi (rozdrażnienie, irytacja, wrogość, zmienność nastroju) i/lub fizjologicznymi (nudności, pocenie się, bóle głowy, bezsenność).

Konflikt

Uzależnienie powoduje, że istotne jakościowo relacje, które tworzymy ulegają drastycznemu rozpadowi, co jest konsekwencją zaniedbywania ról rodzicielskich, małżeńskich, przyjacielskich czy zawodowych. Konflikt może przyjmować także charakter intrapersonalny i oznaczać wewnętrzny stan sprzeczności wobec własnych pragnień, przekonań oraz wartości (np. nałogowe oglądanie filmów pornograficznych vs poczucie, że zdradzamy ukochanego partnera).

Nawroty

To kryterium określa wysokie prawdopodobieństwo powrotu do danej czynności i nałogowych schematów po okresie częściowej lub nawet całkowitej abstynencji.

Dlaczego uzależnienia behawioralne należy traktować bardzo poważnie?

W dyskursie publicznym panuje błędne przekonanie, że uzależnienia od czynności nie są tak groźne, jak te związane z nadużywaniem substancji psychoaktywnych. Co więcej, niekiedy nałogi behawioralne są wręcz społecznie akceptowalne (np. pracoholizm) lub trywializowane (nałogowe korzystanie z portali społecznościowych, zakupoholizm, tanoreksja itp.). Tymczasem, uzależnienia niesubstancjalne także mogą wywołać drastyczne szkody w naszym życiu.

Co na to wskazuje? Do najczęstszych negatywnych skutków nałogu behawioralnego należą: znaczne obniżenie samooceny, zaburzenia depresyjne, niepokój, trauma i cierpienie, konflikty międzyludzkie, trudności z utrzymaniem pracy, uzależnianie substancjalne (tzw. tolerancja krzyżowa – jeden rodzaj uzależnienia wzmacnia tolerancję na kolejne) i problemy z prawem. Ponadto, niektóre uzależnienia od czynności (np. hazard) mogą prowadzić również do myśli i prób samobójczych.

Badania przy użyciu metody nieuobrazowania mózgu wykazują, że wykonywanie uzależniającej czynności (np. kupowanie, orgazm, granie w gry wideo) aktywuje te same regiony mózgu, co narkotyki.  Zjawisko nałogu behawioralnego jest związane z zaburzeniem układu nagrody, ale dotyczy także innych funkcjonalnych obszarów mózgowych – szczególnie poznawczego i emocjonalnego.

Martwisz się, że to czego doświadczasz to kryzys uzależnienia?

Jesteś w trakcie terapii lub poszukujesz profesjonalnego ośrodka, ale zależy Ci też na dodatkowym wsparciu osoby, która zna i rozumie Twoje wyzwania?

A może przezwyciężyłeś kryzys nałogu i chcesz współtowarzyszyć  innym w ich drodze do zdrowia? 

Z pomocą przychodzi platforma online Behap.me - to bezpieczna przestrzeń, która pozwala nawiązać i budować relację mentorską między osobami, które konstruktywnie rozwiązały kryzys uzależnienia (mentors) a ludźmi poszukującymi dodatkowego wsparcia lub motywacji w wymagającym procesie wychodzenia z nałogu (mentees).

Wejdź na stronę www.Behap.me, aby dowiedzieć się więcej jak możesz zapisać się do naszego programu mentoringowego jako mentor lub osoba poszukująca wsparcia. 

Pamiętaj, jesteś ważna/y! Szukaj i korzystaj z różnych źródeł wsparcia i rozwoju, by wzmacniać Twój dobrostan! 

Opracowano na podstawie:

• Grzegorzewska I., Cierpiałkowska L., Uzależnienia behawioralne, PWN, Warszawa 2018