Obejma nie zastępuje uchwytu do podwieszania instalacji
Określenie "obejma do rur" może oznaczać różne elementy montażowe. W instalacjach budowlanych spotyka się obejmy służące do mocowania sztywnych rur do ścian lub konstrukcji. Inną funkcję pełnią metalowe obejmy zaciskowe stosowane przy połączeniach rur, króćców i elastycznych węży.
W drugim przypadku zacisk znajduje się w strefie połączenia. Wąż zostaje nasunięty na króciec, a obejma dociska jego ściankę do powierzchni znajdującej się pod spodem. Powstaje w ten sposób połączenie, które ma jednocześnie ograniczać możliwość zsunięcia się przewodu i przeciwdziałać powstawaniu nieszczelności.
Taką funkcję pełnią między innymi obejmy GBS przeznaczone do bardziej wymagających zastosowań, w tym przewodów ssawnych i ciśnieniowych. Ich konstrukcja pozwala uzyskać dużą siłę zacisku, dlatego są wykorzystywane tam, gdzie zwykły, lekki element mocujący może być niewystarczający.
Co dzieje się pod taśmą zaciskową?
Dokręcenie śruby zmniejsza średnicę roboczą obejmy. Taśma zaczyna wywierać nacisk na przewód, a jego elastyczna ścianka dopasowuje się do elementu znajdującego się wewnątrz. W praktyce liczy się więc nie sama siła dokręcenia śruby, lecz sposób, w jaki docisk zostaje rozłożony wokół połączenia.
Zbyt słaby zacisk może pozostawić miejsca, w których przewód nie przylega dostatecznie mocno. Przy wzroście ciśnienia właśnie tam może pojawić się przeciek. Nadmierne dokręcanie również nie jest właściwą odpowiedzią. Producent systemów zaciskowych NORMA zwraca uwagę, że większa siła nie zawsze oznacza lepsze połączenie, ponieważ docisk musi odpowiadać konstrukcji obejmy i właściwościom mocowanego materiału.
Ma to szczególne znaczenie przy przewodach gumowych i innych materiałach podatnych na odkształcenia. Jeśli taśma mocno wcina się w powierzchnię, lokalne zwiększenie nacisku może osłabić ściankę zamiast poprawić trwałość połączenia. Z tego powodu stan węża, geometria króćca i prawidłowe położenie obejmy są równie istotne jak sam element zaciskowy.
Dlaczego przy dużych obciążeniach stosuje się konstrukcję GBS?
W obejmach GBS siła jest przenoszona przez masywniejszy mechanizm niż w typowych lekkich opaskach. Modele dostępne na stronie docelowej mają zamek przegubowy i są skręcane śrubą. W przypadku MINI GBS konstrukcja wykorzystuje również dwa pełne sworznie wewnętrzne. Dostępne są wersje ze stali ocynkowanej oraz nierdzewnej, zależnie od odmiany.
Przykładem grupy takich elementów jest obejma do rur dostępna w sklepie Angren, gdzie znajdują się między innymi rozwiązania MINI GBS oraz warianty GBS W1, W2 i W4 przeznaczone do różnych warunków pracy. Na stronie prezentowane są modele o zróżnicowanych zakresach mocowania, co odpowiada instalacjom wykorzystującym przewody o różnych średnicach.
Konstrukcja tego typu sprawdza się przede wszystkim tam, gdzie połączenie jest narażone na większe obciążenia. Producent NORMA wskazuje dla swoich obejm GBS zastosowania obejmujące przewody ssawne i ciśnieniowe, maszyny, instalacje nawadniające, transport, rolnictwo czy przemysł. Nie oznacza to jednak, że każda instalacja wymaga tak mocnego zacisku. Rodzaj obejmy powinien odpowiadać warunkom, w których pracuje konkretne połączenie.
Jak rozpoznać problem w strefie mocowania?
Nieszczelność jest najbardziej oczywistym objawem, ale nie jedynym. Połączenie może przez pewien czas funkcjonować bez widocznego wycieku, mimo że przewód zaczyna się przesuwać albo deformować. Przy kontroli instalacji uwagę mogą zwrócić:
- ślady cieczy lub osad pojawiający się bezpośrednio przy krawędzi przewodu;
- przesunięcie węża względem jego pierwotnego położenia na króćcu;
- głębokie miejscowe wgniecenie materiału pod taśmą obejmy;
- poluzowanie elementu mocującego po pracy układu narażonego na drgania;
- pęknięcia, stwardnienie lub inne zmiany powierzchni samego przewodu.
Taki objaw nie oznacza automatycznie, że przyczyną jest obejma. Źródłem problemu może być zużyty przewód, uszkodzony króciec, zabrudzenie powierzchni styku albo nieprawidłowe zestawienie elementów. Samo mocniejsze dokręcenie śruby bez ustalenia przyczyny może więc tylko chwilowo zamaskować usterkę.
Materiał obejmy musi odpowiadać środowisku pracy
Oprócz obciążeń mechanicznych na połączenie działa otoczenie. Wilgoć, środki chemiczne i warunki zewnętrzne mogą wpływać na trwałość metalowych elementów. Z tego powodu obejmy GBS występują w kilku wariantach materiałowych.
Na stronie sklepu znajdują się między innymi konstrukcje W1 ze stali ocynkowanej, W2 łączące elementy ze stali nierdzewnej i ocynkowanej stali węglowej oraz W4 wykonane ze stali nierdzewnej. Wersje W4 są przewidziane do pracy w bardziej agresywnych środowiskach, natomiast W1 mogą znaleźć zastosowanie tam, gdzie wymagania dotyczące odporności korozyjnej są mniejsze.
To rozróżnienie ma praktyczne konsekwencje. Obejma może mechanicznie pasować do średnicy przewodu, lecz nie być odpowiednia do otoczenia, w którym ma pracować przez dłuższy czas. W instalacji narażonej na korozję stan zamka, śruby i taśmy wpływa bezpośrednio na możliwość utrzymania zakładanego zacisku.
Dobry zacisk zaczyna się przed dokręceniem śruby
Trwałość połączenia zależy od całego układu: przewodu, króćca, obejmy i sposobu montażu. Przed uruchomieniem instalacji dobrze sprawdzić kilka elementów, które łatwo przeoczyć podczas szybkiego montażu:
- powierzchnia przewodu nie powinna być pęknięta ani wyraźnie zdeformowana;
- obejma powinna znajdować się w rzeczywistej strefie osadzenia przewodu na króćcu;
- zakres mocowania musi obejmować średnicę połączenia bez pracy na skrajnym położeniu mechanizmu;
- taśma powinna układać się równomiernie wokół przewodu;
- zacisk trzeba wykonać zgodnie z parametrami właściwymi dla użytego elementu i materiału przewodu.
Po uruchomieniu układu pierwsza kontrola połączenia pozwala wychwycić przesunięcie przewodu, początek wycieku albo nieprawidłową deformację. W instalacjach pracujących pod ciśnieniem czy narażonych na drgania niewielka obejma staje się elementem bezpośrednio wpływającym na zachowanie całego połączenia. Dlatego jej roli nie sprowadza się do samego "trzymania" węża. Prawidłowo wykonany zacisk ma utrzymywać stabilny kontakt elementów w warunkach, dla których zostało zaprojektowane dane połączenie.